Merhaba Perfect Gazete okurları,
Bu ayki yazımın konusu Dereçay (Tokat) yöresinin düğün adetleri…
Dereçaylı köyü içinden yazları kuruyan bir çay geçen kuru bir dere içindedir. Tokat’ın Pazar ilçesine bağlı bir köydür.
Evlenme çağı gelmiş erkek çocuğa gelin bulmak için anne ve baba ilk önce en yakın akrabalarından başlayarak köyü araştırırlar. Eğer köyde uygun gelin bulamazlarsa çevredeki köylerin birinden bulmaya çalışırlar. Uygun bir kız bulunduktan sonra kızın babasına dünürler gönderilir. Baba kızını vermeğe razı olduğu takdirde ‘kahve-içme’ işlemine geçilir. Kahve-içme bu evlilik işine karar verildiği anlamına gelir.
Kahve içme işleminden sonra el öpme ve nişan devreleri gelir. El öpme sadece kadınlara mahsus bir adettir. Belirlenen bir günde her evden bir kadın ne yapabiliyorsa börek ve tatlı hazırlar ve bir aşık (saz çalan) eşliğinde kız evine götürülür. Kız evinde yemek yenir, kahve içilir, oyunlar oynanır ve nihayet gelin olacak kız sırayla misafirlerin elini öper. Bu el öpme sırasında herkes geline eşarp, para, bilezik, kumaş gibi hediyeler verir. Nişan akşamı genç kızlar ve erkekler karşılıklı mani, türkü, bilmece söyleyerek eğlenirler.
Mani örneği:
Kızlar Erkekler
Bahçelerde bol erük Karanfil ektim taşa
Dallarını eğerük Bitmedi kaldı kışa
Bize çaylulu derler Kız seni alırdım ama
Ölenece severek Askerlik çöktü başa
Bir sonraki devre 7 gün süren düğündür. Dereçaylı da düğünler sazlar ve kavallarla yapılır, ve 7 güne ayrılır:
1. Danuşuk günü: Bütün köylülerin bir araya toplanarak düğün işlerini bir kişiye yüklememek için aralarında iş bölümü yaptıkları gündür. Düğün sahibinin köyün ileri gelenlerine neler yapılması gerektiğini danışması nedeni ile güne bu ad verilmiştir.
2. Okuyuntu günü: İkinci gün, danuşukta okuyucu (davet eden) olarak görevlendirilmiş kişilerin köylere giderek , el öpmek ve birer çay şekeri vermek suretiyle köylüleri düğüne okudukları (davet ettikleri) gündür.
3. Düğüncü günü: Düğüne gelenlerin karşılanıp ağırlanması için ayrılmıştır. Çevreden düğüne okunan (davet edilen) kişilerin her biri için evler hazırlanmıştır.
4. Oduncu günü: Bu uzun düğünlerde yemeklerin pişmesi için oduna gereksinim vardır. Bu günün erken saatlerinde köyün gençleri ormana giderek odun toplarlar. Toplanan odunları en erken getirenler güvey evi tarafından ödüllendirirler.
5. Kalın günü: Bu günde Kalın adı verilen bir tür çam ağacının dallarına asılan mendiller, poşular (başa sarılan ya da boyun atkısı olarak kullanılan, çevresi saçaklı, genellikle ipek örtü) gelin evinin en yakını tarafından gelin evinden güvey evine getirilir. Bu arada damat traş edilir, sonra ata binerek yıkanacağı yere kadar at koşturur. Orada yıkanıp en yeni elbiselerini giyer ve sonra güvey taşına çıkarılır. Bu taşta akşama kadar beklemesi gerekir. Kalın akşamında geline kına yakılır.
6. Gelin indirme: Bu güne gelin kendi evinden alınarak damat evine indirildiği için bu ad verilmiştir. Kalın akşamı kına yakılan gelini baba evinden alma zamanı gelmiştir. Bu alma işlemi sirasında aşıklar saz çalıp söylerken, gelin de yakınlarıyla türküler söyler, ve gelin çeyizleri ile birlikte köyün içinde at ile dolaştırılıp damat evine götürülür. Bu türküler gelin ile ilgili türkülerdir:
Yumurtanın sarısı
Yere düştü yarısı
Böyüğünü gelin ettik
Güççüğüne darısı, verelim
Güvey evinin önüne gelin getirilir. Evin önünde içi para ve leblebi dolu bir küp kırılır. Daha sonra gelinin attan inmesi için güvey tarafının büyükleri bağ, bahçe, koyun, keçi gibi bağışlarda bulunur. Daha sonra yemek ve eğlenceler başlar, ve gece gençlerin damadı yumruklayarak gerdeğe atılmasıyla son bulur
7. Duvak: Bu yedinci gün (gerdek gecesinin ertesi günü) pek hareketli geçmez. Bu günün akşamında bütün köylüler büyükçe bir evde toplanırlar. Yaşlı bir kadın gelinin hala kapalı olan, al yeşil ipekten olan duvağını açar ve gece aşıklar eşliğinde çalınan ve kızlı–erkekli gruplar tarafından söylenen türkülerle devam eder. Aşıklar bu arada toplayabildiği kadar bahşiş toplar.
Bir dahaki yazımda buluşmak üzere. …
Bu konuda referans olarak Boğaziçi Üniversitesi tarafından yayınlanan “Folklora Doğru” dergileri alınmıştır.
